کتابخانه یاس

پدیدآورنده: تهیه و تنظیم: سید مجید پور طباطبایی ،

وارثان عاشورا
علی صفایی حایری
انتشارات لیلة القدر، قم، بهار 1380، چاپ اول
265 ص، رقعی، 1200 تومان
آن‏طور که از مقدمه‏ی کتاب برمی آید، مؤسسه‏ی فرهنگی تحقیقاتی «لیلة القدر» که با هدف پژوهش در معارف اسلامی و رشد و اشاعه‏ی آن فعالیت‏خود را آغاز کرده است، بر آن است تا کلیه‏ی آثار نویسنده‏ی فقید را آماده‏ی چاپ کرده و در دسترس عموم قرار دهد تا از این رهگذر گامی در جهت تبیین بایسته‏ی معارف دینی برداشته شود. در این راستا این مؤسسه، چهار مجموعه از مباحث محرم نویسنده‏ی فقید را به شرح زیر:
1. اضطرار به حجت
2. حق و شبهه
3. احیای امر
4. اصحاب اباعبدالله ( علیه السلام)
به همراه نوشته‏ی «وارثان عاشورا» آماده چاپ کرده و انتشار داده است. نویسنده‏ی محترم که به شهادت مطالب کتاب پیش از جدایی از دنیا و در زیر خاک غنودن و از دنیا رفتن، دل از دنیا بیرون فرستاده بود و سر بر دیوار دنیا کوبیده و به دیگر سوی راه یافته بود، در مقدمه‏ی کتاب می‏نویسد:
مادام که دل در دنیا باشد و از تنگی دنیا به ستوه نیامده باشد و شور و شوقی دیگر در او خیمه نزده باشد، تمامی کارهای خدایی و آخرتی و تمامی نماز و جهاد و شهادت انسان دنیایی است و از این محدوده بیرون نمی‏رود و آن دم که گرایش به غیب و اشتیاق به روز دیگر و انتظار لقای خدا در دل شعله کشید، ناچار تمامی کارهای دنیایی و خوراک و پوشاک و عیش و نوش انسان، انگیزه‏ای دیگر دارد و صبغه‏ای دیگر و هوایی دیگر، که تمامی کارهای پراکنده، آن هنگام که در طرح جامع و برنامه‏ی گسترده‏ی تو شکل می‏گیرد، هماهنگ و یگانه می‏شود و علم و حالت‏به ثبات و سرمدییت می‏رسد که در دعای کمیل می‏خوانیم: «اسئلک ان تجعل اعمالی و اورادی کلها وردا واحدا و حالی فی خدمتک سرمدا» . نویسنده‏ی فقید با این زاویه‏ی دید و این ذهنیت مبحث «اضطرار به حجت‏» را در قالب بخش‏های زیر پی می‏گیرد:
- اضطرار به دین (اضطرار یا انتظار، اضطرار و عمل)، درک اضطرار (تزلزل و تشکیک، تعامل فرهنگ و توسعه) ضرورت وحی و اضطرار به حجت (مروری بر روایات، دوراه) ; آثار (اندیشه‏ی اجتماعی، انتظار ما) ; انتظار، ریشه‏ها و آثار (ریشه‏ها، آثار) ; انتظار و شکل عمل (ورع و اجتهاد، عفت، سداد، زمینه‏های رویش) ; بلا و تمحیص (بلا و انتظار، آثار بلا، تصحیص اشخاص و حالت‏ها، ضرورت تمحیص) ; پیوندهای بلا; فائزین و خائضین.
در محبث «حق و شبهه‏» با بخش‏های زیر روبرو هستیم:
روز حسین ( علیه السلام) ; شبهه‏ها و فتنه‏ها; حق معیاری متشابه; مفهوم و مبنای حق; مجاری حق; دستاوردهای حق; اهداف امام حسین ( علیه السلام) ; خصوصیات رهبر; سعی و سرعت و اعتدال; شهود صحنه‏ها; حرف آخر.
(در مبحث «احیای امر» بخش‏های زیر آمده است:)
زمینه‏های بحث; کلامی از فاطمه‏ی زهرا ( علیه السلام) ; مروری بر روایات; کلامی از فاطمه‏ی زهرا ( علیه السلام) ; عوامل احیا; ; تاملی در تبویب روایات; زمینه‏ها; عوامل احیا; تعلم و تعلیم (2) (شامل خودشناسی و خودسازی، نظارت بر محرک‏ها و حرکت‏ها، فراغت، درک زیبایی و جمال، موقعیت و موضع‏گیری، اهتمام و بی تفاوتی، سازندگی، مبارزه، پیروزی و غرور، شکست و ذلت، حیات طیبه، تقدیر و تدبیر و تربیت و تشکل جدید) ; عوامل احیا، ذکر (1) ; عوامل احیا; ذکر (2) ; عوامل احیا; زیارت و لقای (1) ; عوامل احیا; زیارت و لقای (2) (شامل: زیارت، تلاقی، تزاور، التقا) ; عوامل احیا; الفت و اجتماع (1) ; عوامل احیا; الفت و اجتماع (2) ; عوامل احیا; حبس و وقف (1) ; عوامل احیا; حبس و وقف (2) .
در مبحث «وارثان عاشورا» که عنوان اصلی کتاب هم هست‏با عناوین زیر مواجه می‏شویم: علم و آگاهی; عبودیت ; اطاعت و تقوا; صلاح.
در مبحث «اصحاب اباعبدالله‏» هم با مطالب زیر روبه رو می‏شویم:
«مسلم بن عقیل‏» ; «هانی بن عروة‏» ; «حربن یزید ریاحی‏» ; «تسویف و تاخیر» ; «اشتیاق و استباق‏» ; «فداکاری اصحاب‏» ; «وفای عباس ( علیه السلام)» .
بررسی اساسی و جدی این کتاب نیاز به فرصتی دیگر دارد.
. . .
تحلیل حقوقی شهادت در مذهب امامیه
دکتر عباس قاسمی حامد
انتشارات ققنوس، تهران، 1380 ش، چاپ اول
119 ص، وزیری، 800 تومان
شهادت عنوانی است در حقوق که از راه‏های اثبات حق شمرده شده است. با بالا رفتن قوه‏ی خواندن و نوشتن در سطح عامه‏ی مردم و فراهم شدن تسهیلات لازم در تنظیم اسناد در اعمال حقوقی و اشکالاتی که از لحاظ علمی در زمینه‏ی روان‏شناسی در ارتباط با مساله‏ی تحلیل شهادت و احتمال بالای خطای آن طرح شده و احتمال دروغ‏گویی شاهد، در کشورهای غربی سعی بر تحدید قلمرو و کاهش ارزش آن داشته‏اند و آن جا که امکان جای گزینی بوده، از درجه اعتبار آن کاسته شده است. به تبع این تحدید اعتبار، در قانون مدنی ایران قانون گذار تا حدی از ارزش شهادت کاسته است.
پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران، تحت تاثیر ابتقاء پایه‏ها و اساس نظام بر شریعت محمد ( صلی الله علیه و آله) و تلاش در مطابقت کامل نظام حقوقی کشور با این شریعت اصیل و ناب تغییراتی در قانون مدنی پدیدار شد و این گویای کیفیت نگرش قانون گذار ایران به مساله‏ی شهادت است.
مولف محترم که از فضلای ساعی و فهیم حوزه‏ی مقدسه‏ی علمیه‏ی قم بوده و از محضر بزرگانی چون آیة‏الله مؤمن، آیة الله میرزا جواد آقا تبریزی، مرحوم آیة‏الله حاج شیخ علی صفایی حایری بهره‏های فراوان برده است. بهره مندی از محضر دانشمندان حوزوی و تلفیق آن با آموخته‏های دانشگاهی زمینه‏های بروز اندیشه‏های حقوقی ارزشمندی از ایشان شده است. نمونه‏ی این زحمات و تلفیق دو فرهنگ دانشگاهی و حوزوی در این کتاب به منصه‏ی ظهور رسیده است.
مؤلف محترم خود در مقدمه می‏نویسد:
آن طور که از عنوان برمی‏آید، مساله‏ی مورد نظر، تحلیل شهادت و آشنایی با مبانی و علل تایید این دلیل محتمل الخطا از طرف شارع، شناخت قلمرو و آشنایی با اقسام شهادت و بررسی علل تفاوت ارزش شهادت در ابواب مختلف بوده است. قبل از ورود به مبحث اخیرالذکر عنوانی کلی در ارتباط با جواز و ضرورت ارایه‏ی طرح کلی مکتب به بحث گذاشته شده و پس از اعتقاد به صدور جواز و وجود ضرورت بدین عمل مبادرت شده است. اهتمام بر آن بوده تا با روشن شدن مبانی اعتبار شهادت، شبهه‏ی عقب ماندگی و عدم انطباق آن با مسایل علمی و نیازمندی نظام حقوقی اسلام (در ارتباط با مساله) از اذهان برطرف گردد. چرا که امروز کم‏کم خطوط کم رنگی که داعیه‏ی نیازمندی ما به غرب را داشته‏اند، در حال غلظت‏یافتن بوده و دست‏به گریبان بودن نظام جمهوی اسلامی با مسایل متعدد از جمله مسایل نظام حقوقی (در ابعاد نظری و اجرایی) را مؤید مدعا می‏دانند، و وای به روزی که این توهم در اذهان معتقدین به اسلام تبدیل به یک باور شود. آن چه از این فاجعه و این باور سطحی جلوگیری می‏نماید نگاه جدید و جامع و گسترده به مبانی و اهداف و طرح کلی نظام اسلامی و نظام حقوقی آن است. با این نگاه جدید ما گرفتار مشابهت‏ها و دلبستگی به غرب و پیشرفت‏های حقوقی آن نمی‏شویم. گر چه این طرح کلی از سوی پیشوایان مطرح نشده ولی طرح کلی، ضرورت خود را از آن جا به دست می‏آورد که ما امروز در برابر طرح‏های کلی مکاتب دیگر قرار گرفته‏ایم.
آن جا که نظام شرک، کفر، فسق و انحراف مطرح بود، یک مکتب حرف خود را از آن جا آغاز می‏کرد، ولی اکنون که ما در برابر مکاتب الحادی و طرح‏های جامع و گسترده قرار گرفته‏ایم، ضرورت فقهی ما اقتضا می‏نماید تا هم چون فقهای بزرگ گذشته به این ضرورت روی بیاوریم و همان گونه که آن‏ها ضرورت‏های زمان خود را جواب‏گو بودند به جواب‏گویی این ضرورت مشخص بپردازیم. حقوق را با نگاه به قدر و اندازه و حدود شناسایی کنیم و تنها در دنیای اعتبارات به تحلیل آن مشغول نشویم و جزا را تنها در رابطه با مسایل اجتماعی در نظر نیاوریم بلکه جرم را در جامعه و در هستی به مطالعه و بررسی بگذاریم تا بتوانیم وسعت نگاه اسلام و جامعیت‏حقوق و جزای آن را بفهیم. این کتاب که در نهایت ایجاز و اختصار نوشته شده است در صورت بسط و گسترش می‏تواند به چندین جلد بالغ گردد.